( HPV) human papilloma virus vaccination હ્યુમન પેપિલોમાં વાયરસ રસીકરણ

human papilloma virus ( HPV) 

vaccination 

1. હ્યુમન પેપિલોમાં વાયરસ  ( HPV)  શું છે .

2. ભારત માં સર્વાઈકલ કેન્સર ની સ્થિતિ .

 3. HPV રસી ની વિગત .

4. રસીકરણ વિશે માહિતી . 

5. વાલીઓ માટેના મુખ્ય સંદેશાઓ (Key Messages to Caregivers)

6. રસીની પ્રતિક્રિયાઓ:

ભારતમાં મહિલાઓમાં થતા કેન્સરમાં સર્વાઇકલ કેન્સર બીજા ક્રમનું સૌથી વધુ જોવા મળતું કેન્સર છે. એટલે સર્વાઇકલ કેન્સર માટે ટૂંક સમય માં જ  ગુજરાત માં  14 થી 15 વર્ષ ની યુવતીઓ માટે હ્યુમન પેપિલોમાં વાયરસ  ( HPV) રસી આપવા ની  શરૂઆત થનાર છે . જેનો સિંગલ ડોઝ  હશે  . ગાર્ડાસિલ 4 કરી ને વેક્સિન આપવા માં આવશે . જેને who દ્વારા 2009 થી જ માન્યતા આપેલ છે . ગાર્ડાસિલ રસી અમેરિકા ની MSD કંપની દ્વારા ઉત્પાદન કરવા માં આવેલ છે . 

1. હ્યુમન પેપિલોમાં વાયરસ  ( HPV)  શું છે .

તે Papillomaviridae પરિવારનો એક વાયરસ છે.

આ વાયરસની આસપાસ કોઈ આવરણ (Non-enveloped) હોતું નથી અને તે ડબલ-સ્ટ્રેન્ડેડ DNA ધરાવે છે.

HPV ના પ્રકારો,આ વાયરસના ૨૦૦ થી પણ વધુ પ્રકારો છે:

ઓછા જોખમી પ્રકારો

જોખમ ધરાવતા પ્રકારો (High-risk types): હાલમાં HPV ના ૧૭પ્રકારોને કેન્સર કરી શકે તેવા (Oncogenic) એટલે કે 'હાઈ-રિસ્ક' પ્રકાર તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવ્યા છે. જે નીચે મુજબ છે: [16, 18, 45, 33, 58, 31, 52, 35, 59, 39, 56, 51, 68, 73, 26, 69, 82]

HPV16 સૌથી વધુ કેન્સર ફેલાવવાની ક્ષમતા ધરાવતો પ્રકાર છે. સમગ્ર વિશ્વમાં મહિલાઓમાં થતા ગર્ભાશયના મુખના કેન્સર (Cervix Cancer) ના 77% કિસ્સાઓ માટે HPV16 અને HPV18 એમ બંને પ્રકારો સંયુક્ત રીતે જવાબદાર છે.

ભારતમાં, કેન્સરના કિસ્સાઓમાં આ બે પ્રકારના વાયરસ (HPV 16 અને 18) નું પ્રમાણ 83% જેટલું ઊંચું છે. આ બાબત સૂચવે છે કે વૈશ્વિક અનુભવની તુલનામાં ભારતમાં 'ક્વાડ્રિવેલેન્ટ HPV વેક્સિન' (Quadrivalent HPV Vaccine) વધુ  સારું અને અસરકારક પરિણામ આપી શકે છે. 

2. ભારત માં સર્વાઈકલ કેન્સર ની સ્થિતિ . 

• ભારતમાં મહિલાઓમાં થતા કેન્સરમાં સર્વાઇકલ કેન્સર બીજા ક્રમનું સૌથી વધુ જોવા મળતું કેન્સર છે.

• અંદાજિત આંકડા (૨૦૨૨ મુજબ):

• નવા કેસ (Incidence): દર ૧,૦૦,૦૦૦ મહિલા વર્ષે ૧૧.૬ મહિલાઓને આ કેન્સર થાય છે.

• મૃત્યુ દર (Mortality): દર ૧,૦૦,૦૦૦ મહિલા વર્ષે ૫.૧ મહિલાઓના આ કેન્સરને કારણે મૃત્યુ થાય છે.

વર્ષ ૨૦૨૨ માં અંદાજે ૭૯,૧૦૩ નવા કેસ નોંધાયા હતા. તે જ વર્ષે સર્વાઇકલ કેન્સરને કારણે અંદાજે ૩૪,૮૦૫ મહિલાઓના મૃત્યુ થયા હતા.

 

3. HPV રસી ની વિગત . 

Brand name: Gardasil 4 (ગાર્ડાસિલ)

Valency: Quadrivalent 

Serotypes included: 6, 11, 16 and 18

Manufacturer: MSD ( અમેરિકા ) 

Date of WHO prequalification: 20 May 2009

Dose: 0.5 mL

Route: IM ( ઇન્ટ્રા મસ્કુલર ) 

Site: In left upper arm ( ડાબા હાથ નું બાવડું ) 

4. રસીકરણ વિશે માહિતી . 

• HPV રસી જીવંત વાયરસ રસી નથી: એક બિન-જીવંત, પુનઃસંયોજક રસી; તેમાં વાયરસ જેવા કણો (VLPs) હોય છે, જે HPV વાયરસના બાહ્ય શેલમાંથી બને છે, પરંતુ વાસ્તવિક વાયરસ નથી, બિન-ચેપી રચનાઓ જે HPV વાયરસ જેવા વાયરસના બાહ્ય શેલની નકલ કરે છે, પરંતુ તેમાં વાયરલ આનુવંશિક સામગ્રીનો અભાવ હોય છે. બિન-જીવંત અથવા ક્ષતિગ્રસ્ત વાયરસ તેથી તે HPV ચેપનું કારણ બની શકતું નથી.

• ૧૪ વર્ષની વયની છોકરીઓનો સિંગલ એજ કોહોર્ટ (એવી છોકરીઓ કે જેમણે તેમનો ૧૪મો જન્મદિવસ ઉજવ્યો છે, પરંતુ હજુ સુધી ૧૫મો જન્મદિવસ ઉજવ્યો નથી).

• HPV રસી કોને ન આપવી(Exclusion Criteria): 

• વર્તમાન HPV રસીકરણ કાર્યક્રમ હેઠળ લક્ષ્ય વય જૂથની બહારની છોકરીઓ

• ગર્ભાવસ્થા

• અગાઉ રસીકરણ (ગાર્ડાસિલ 1 ડોઝ અથવા 2 ડોઝ); (સર્વાવેક 1 ડોઝ અથવા 2 ડોઝ): પરંતુ Techo+ માં સ્થિતિ કેપ્ચર કરો.

• રસી અથવા તેના કોઈપણ ઘટકો (યીસ્ટ) પ્રત્યે અગાઉની ગંભીર એલર્જીક પ્રતિક્રિયા

• મધ્યમથી ગંભીર બીમારી: તેઓ સ્વસ્થ થાય ત્યાં સુધી રસીકરણ મુલતવી રાખવું જોઈએ.

• રસીકરણ માટે ડાબો હાથ શા માટે: બિન-પ્રબળ હાથ અને એકરૂપતા જાળવવા માટે

• HPV રસી અન્ય નિયમિત રસીઓ (જેવી કે Td, TdaP, MR) ની સાથે જ (એક જ સમયે) આપી શકાય છે.

• કોઈપણ પાત્રતા ધરાવતી કિશોરી (ભલે તે બીજા રાજ્યની હોય), જો રસીકરણ કેન્દ્ર પર તેના માતા-પિતા અથવા વાલી સાથે રસી લેવા માટે આવે, તો તેને HPV રસી આપી શકાય છે.

• કિશોરીઓ અને તેમના માતા-પિતાને સલાહ આપવી કે છોકરીઓએ રસી લેવા માટે ખાલી પેટે ન આવવું. આનાથી રસી લીધા પછી આવતા ચક્કર અથવા બેભાન થવાની સમસ્યા (Syncope) ને રોકી શકાય છે.

5. વાલીઓ માટેના મુખ્ય સંદેશાઓ (Key Messages to Caregivers)

1. HPV સામે રક્ષણ મેળવવા માટે અત્યારે રસીનો એક જ ડોઝ પૂરતો છે. આ એક ડોઝ કિશોરીને ચેપ સામે લાંબા સમય સુધી સુરક્ષા પૂરી પાડે છે.

2. રસી લીધા પછી કિશોરીએ કેન્દ્ર પર ૩૦ મિનિટ સુધી બેસવું ફરજિયાત છે. આ સમય દરમિયાન આરોગ્ય કાર્યકર તેની દેખરેખ રાખશે જેથી જો કોઈ તાત્કાલિક અસર જણાય તો તરત મદદ મળી શકે.

3. રસી લીધા પછી સામાન્ય આડઅસર થવી એ ખૂબ જ સામાન્ય બાબત છે, જેમ કે; ઈન્જેક્શન વાળી જગ્યાએ દુખાવો, સોજો, હળવો તાવ અથવા માથું દુખવું. આ અસરો ખૂબ જ હળવી હોય છે અને ૨-૩ દિવસમાં આપમેળે મટી જાય છે. જો જરૂર જણાય, તો યોગ્ય માત્રામાં પેરાસીટામોલ (Paracetamol) ગોળી આપવાથી રાહત મળે છે.

    4. જો કિશોરીને કોઈ વધુ પડતી તકલીફ જણાય, તો; તાત્કાલિક નજીકના સરકારી આરોગ્ય કેન્દ્ર (PHC/CHC/Hospital) પર સંપર્ક કરવો. અથવા રાજ્યની હેલ્પલાઈન નંબર ૧૦૪ (આરોગ્ય સમીક્ષા કેન્દ્ર) પર ફોન કરીને માર્ગદર્શન મેળવવું.

6. રસીની પ્રતિક્રિયાઓ:

• ગભરામણ (Anxiety Reactions - Syncope): HPV રસીકરણ પછી ઘણીવાર કિશોરીઓમાં ચક્કર આવવા કે બેભાન થઈ જવાના કિસ્સા જોવા મળે છે. આ પ્રતિક્રિયા રસીના ઘટકોને કારણે નથી, પરંતુ સોયનો ડર (Fear of needle) અને ઇન્જેક્શનના દુખાવાને કારણે હોય છે. રસી આપ્યા પછી કિશોરીને ૩૦ મિનિટ આરામથી બેસાડવી અને રસી લેતા પહેલાં તેણે પૂરતો નાસ્તો કર્યો હોય તેની ખાતરી કરવી.

• કોને રસી ન આપવી? (Contrindications) :   જો અગાઉ રસીના કોઈ ડોઝથી અથવા રસીના કોઈ ઘટકથી ગંભીર એલર્જીક રિએક્શન આવ્યું હોય. જે વ્યક્તિઓને 'યીસ્ટ' પ્રત્યે અતિશય સંવેદનશીલતા (Hypersensitivity) હોય. સગર્ભા સ્ત્રીઓને રસી ન આપવી. જો કોઈ રસી લીધા પછી ગર્ભવતી બને, તો બાકીના ડોઝ ડિલિવરી પછી આપવા.

• ક્યારે રસી મુલતવી રાખવી? (Precautions): જો કિશોરીને રસી આપતી વખતે મધ્યમ કે ગંભીર બીમારી (જેમ કે સખત તાવ) હોય, તો રસીકરણ મુલતવી રાખવું જોઈએ. કિશોરી બીમારીમાંથી સંપૂર્ણપણે સાજી થઈ જાય (Recover) ત્યાર પછી જ તેને રસી આપવી.